Gelir türünü tanı: aynı varlık, farklı rejim

#Vergi, varlığa değil gelir türüne bakar

Yeni yatırımcının en temel yanılgısı, vergiyi varlık bazında düşünmektir: "hisse vergisi", "kripto vergisi". Oysa sistem varlığa değil, gelirin nasıl doğduğuna bakar. Aynı varlıktan farklı türde gelirler doğabilir ve her biri ayrı kurallara tabidir.

#Dört temel gelir mantığı

Bu dört mantık farklı sorulara cevap verir: ne zaman doğdu, kim kesti, beyan gerekir mi, hangi giderler düşülebilir?

#Kritik ayrım: realize edilmiş mi?

Değer artışı kazancının en önemli özelliği budur:

Portföyün değer kazanmış olabilir — ama satmadığın sürece değer artışı kazancı doğmaz.

Buna "realize etmek" denir. Ekranındaki kâr, vergi açısından henüz bir olay değildir. Temettü ve faizde ise durum farklıdır: onlar sana ödendiğinde doğar, senin bir işlem yapmana gerek yoktur.

Bu ayrım, vergi-bilinçli kararların temelidir: satış zamanlaması senin kontrolündedir, temettü zamanlaması değildir.

#Aynı varlık, iki gelir birden

Bir hisse senedi yıl içinde ikisini birden üretebilir:

1. Sana temettü öder → kâr payı geliri doğar
2. Sen o hisseyi satarsın → değer artışı kazancı doğar

Bu ikisi ayrı hesaplanır, ayrı kurallara tabidir ve ayrı takip edilmelidir. Aynı satırda toplamak, en sık yapılan kayıt hatasıdır.