Yatırım vergisi rehberi: borsa, temettü, kripto ve kira
Yatırım vergisi karmaşık görünür - ama mantığını anlayınca hem sürprizlerden kaçınır hem de çoğu kişinin kaçırdığı avantajları kullanırsın. Bunların en değerlisi Yİ-ÜFE endekslemesidir: enflasyondan kaynaklanan kazanç vergilenmez. Bu rehber Türkiye'deki başlıca yatırım vergilerini ve bu avantajı açıklıyor.
Değer artış kazancı: hisse ve varlık satış vergisi
Bir hisseyi, fonu veya varlığı alış fiyatının üzerinde sattığında oluşan kâra "değer artış kazancı" denir ve prensipte gelir vergisine tabidir.
Ama iki önemli hafifletici vardır. Birincisi, BİST hisselerinde belirli koşullarda (örneğin belirli bir süre elde tutma) istisna uygulanabilir. İkincisi ve en güçlüsü, alış maliyetinin Yİ-ÜFE ile endekslenmesidir - bir sonraki bölümde ayrıntısı var.
Vergiye tabi kazanç (matrah) belirlendikten sonra, GVK 103. maddedeki artan oranlı dilimlere göre vergilenir. Değer artış kazancı aracı alış/satış tarihini ve tutarını girince Yİ-ÜFE endeksli matrahı ve tahmini vergiyi hesaplar.
Yİ-ÜFE endeksleme: enflasyon kazancından vergi alınmaz
Türkiye'nin en değerli ama en az bilinen yatırım vergisi avantajı budur. GVK mükerrer 81. maddeye göre, bir varlığı sattığında alış bedelini, elde tutma dönemindeki Yİ-ÜFE (yurt içi üretici fiyat endeksi) artışı oranında yükseltebilirsin.
Mantık şudur: kazancının bir kısmı gerçek değer artışı, bir kısmı ise sadece enflasyondur. Endeksleme, enflasyondan kaynaklanan kısmı maliyete ekleyerek matrahtan çıkarır - yani sadece reel kazancın vergilenir.
Örnek mantık: 100 birime aldığın bir varlığı 200 birime sattın; nominal kazanç 100. Ama Yİ-ÜFE elde tutma döneminde %50 arttıysa, maliyetin 150'ye endekslenir ve vergiye tabi kazanç 100 değil, yalnızca 50 olur. Yüksek enflasyonda bu devasa fark yaratır. Endeksleme ayrıntısını Yİ-ÜFE endeksleme aracıyla, konunun bütününü reel getiri rehberiyle derinleştirebilirsin.
Temettü vergisi: yurt içi ve yurt dışı
Temettü (kâr payı) geliri vergiye tabidir, ama nasıl vergileneceği kaynağına göre değişir.
Yurt içi hisse temettülerinde stopaj kesilir ve belirli bir tutarın üzerinde beyan yükümlülüğü doğar. Yurt dışı hisse temettülerinde ise yabancı ülkede stopaj ödersin ve Türkiye'de beyan gerekebilir; çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları sayesinde yurt dışında ödenen vergi Türkiye'deki vergiden mahsup edilebilir.
Temettü vergisi aracı yurt dışı temettü için tahmini yükü, gelir vergisi aracı ise gelirinin hangi GVK dilimine gireceğini gösterir.
Kripto ve kira geliri vergisi
Kripto kazançlarında, belirli bir istisna tutarının üzerindeki kazanç GVK dilimlerine göre vergilenebilir. Kripto vergilendirmesinin kural ve eşikleri değişkendir; güncel mevzuatı takip etmek gerekir. Kripto vergisi aracı tahmini vergiyi hesaplar.
Kira gelirinde ise konut kira istisnası ve götürü gider indirimi vardır: yıllık kiradan istisna düşülür, kalan tutardan götürü gider indirilir ve matrah GVK dilimlerine göre vergilenir. Kira geliri vergisi aracı bu adımları yapar; gayrimenkul satışında oluşan kazanç için gayrimenkul satış vergisi aracını kullanabilirsin.
Beyan eşikleri ve takvim
Her gelir türünün kendi beyan eşiği vardır ve bu eşikler her yıl güncellenir. Eşik altında kalan bazı gelirler beyan gerektirmezken, üzerindekiler yıllık gelir vergisi beyannamesine girer.
Bu yüzden yıl içinde gelirini türlerine göre takip etmek ve eşikleri kontrol etmek önemlidir - böylece hem gereksiz vergi ödemez hem de beyan yükümlülüğünü kaçırmazsın.
Araçlar tahmini vergiyi ve eşik durumunu gösterir; ama vergi kuralları, oranlar ve eşikler değişkendir ve kişisel duruma göre farklılaşır. Kesin beyan ve planlama için mutlaka bir mali müşavire danışmak gerekir.
Vergini hesapla
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; vergi tavsiyesi değildir. Oranlar, istisnalar, eşikler ve Yİ-ÜFE endeksleme şartları değişebilir ve kişisel duruma göre farklılık gösterir. Kesin işlemler için mali müşavirinize danışın.
Sık sorulanlar
Borsada kazandığım paradan vergi öder miyim?
Hisse senedi değer artış kazançları prensipte gelir vergisine tabidir, ama önemli istisnalar ve avantajlar vardır. BİST hisselerinde belirli koşullarda (örneğin belirli bir süre elde tutma) istisna uygulanabilir; ayrıca en kritik avantaj, alış maliyetinin Yİ-ÜFE ile endekslenmesidir - yani kazancının enflasyondan kaynaklanan kısmı vergilenmez. Kesin durumun ve tutar için değer artış kazancı aracını kullan ve mali müşavirine danış.
Yİ-ÜFE endekslemesi vergimi nasıl düşürür?
GVK mükerrer 81. maddeye göre, bir menkul kıymeti sattığında alış bedelini elde tutma dönemindeki Yİ-ÜFE artışı oranında (aylık belirli bir eşik üzeri artış şartıyla) yükseltebilirsin. Bu, vergiye tabi kazancını (matrahı) düşürür çünkü kazancın enflasyondan kaynaklanan kısmı vergilenmez. Yüksek enflasyonda bu, ödenecek vergiyi çoğu zaman yarı yarıya veya daha fazla azaltır - çoğu hesaplayıcının atladığı bu avantajı değer artış kazancı aracı hesaba katar.
Temettü geliri vergiye tabi mi?
Evet, ama nasıl vergileneceği kaynağına bağlıdır. Yurt içi hisse temettülerinde stopaj ve belirli bir tutarın üzerinde beyan yükümlülüğü gündeme gelir. Yurt dışı hisse temettülerinde ise yabancı stopaj + Türkiye'de beyan söz konusu olabilir; çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarıyla yurt dışında ödenen vergi mahsup edilebilir. Temettü vergisi aracı tahmini yükü, gelir vergisi aracı ise dilim etkisini gösterir.
Kripto ve kira gelirinde vergi nasıl işler?
Kripto kazançları için belirli bir istisna tutarının üzerindeki kazanç GVK dilimlerine göre vergilenebilir; kural ve eşikler değişkendir, güncel mevzuatı takip etmek gerekir. Kira gelirinde ise konut istisnası ve götürü gider indirimi vardır, kalan tutar GVK dilimlerine göre vergilenir. Kripto vergisi ve kira geliri vergisi araçları bu hesapları ayrı ayrı yapar.
Ne zaman beyanname vermem gerekir?
Beyan yükümlülüğü gelir türüne ve tutarına bağlıdır: değer artış kazancı, temettü, kira ve diğer gelirler için ayrı beyan eşikleri vardır ve bu eşikler her yıl güncellenir. Eşik altında kalan bazı gelirler beyan gerektirmezken, üzerindekiler yıllık beyannameye girer. Bu yüzden yıl içinde gelirini takip etmek ve eşikleri kontrol etmek önemlidir; araçlar tahmini vergiyi gösterir ama kesin beyan için mali müşavire danışmak gerekir.
Alvest vergimi hesaplar mı?
Alvest portföyünün vergisel durumunu takip eder: değer artış kazancını Yİ-ÜFE endeksli olarak, temettü ve kira gelirini beyan eşikleriyle, kripto kazançlarını istisnalarla değerlendirir; hangi gelirin beyan gerektirdiğini ve tahmini yükü gösterir. Böylece vergi sürprizleriyle karşılaşmaz, avantajları (özellikle Yİ-ÜFE) kaçırmazsın. Ücretsiz başlayabilirsin.