Endeks nasıl okunur: seviye, dönem, katsayı

#Endeks bir oran değil, bir seviyedir

En yaygın kavram hatası burada başlar: insanlar endeksi "enflasyon oranı" sanır. Oysa endeks bir seviye ölçüsüdür — belirli bir başlangıç dönemine göre fiyatların nerede olduğunu gösteren bir sayı.

#Seviyeden orana geçiş

Diyelim ki (temsili değerler):

• Alış dönemindeki endeks seviyesi: 1.000
• Satış dönemindeki endeks seviyesi: 1.400

Bu iki seviyeden iki farklı bilgi üretilir:

Artış oranı = (1.400 − 1.000) ÷ 1.000 = %40 Endeksleme katsayısı = 1.400 ÷ 1.000 = 1,40

Dikkat: ikisi aynı bilgidir ama farklı biçimdedir. Hesapta kullanılan katsayıdır — çünkü maliyeti doğrudan çarparsın.

#Neden bölme, çıkarma değil?

Çünkü fiyat seviyeleri çarpımsal büyür. İki dönem arasındaki gerçek fiyat farkı, seviyelerin oranıdır. Çıkarma yapmak, farklı ölçek tabanlarındaki iki sayıyı kıyaslamak olur ve anlamsızdır.

Bunu önceki kursta reel getiride de gördün: orada da bölme kullanılıyordu. Aynı matematiksel mantık.

#Dönem seçimi kritiktir

Katsayı, hangi iki dönemin seviyelerini kullandığına bağlıdır. Alış ve satış dönemlerinin nasıl tanımlandığı (hangi ayın endeksi esas alınır) mevzuatla belirlenir — ve bu tanım sonucu doğrudan değiştirir.

Bu yüzden endeksleme hesabını elle yapmak risklidir: doğru dönem tanımını uygulamak gerekir. Alvest bu tanımı motorunda uygular.