Bir krizin anatomisi: evreler
Krizler farklı sebeplerle başlar ama benzer bir ritimle akar. Ritmi bilmek, panik anında pusula olur.
#Sebepler farklı, ritim benzer
Her kriz kendine özgüdür: sebebi, hızı ve süresi farklıdır. Ancak yaşanış biçimleri benzer evrelerden geçme eğilimindedir. Bu evreleri tanımak, kriz anında nerede olduğunu kestirmene yardım eder.
#Tipik evreler
- Evre 1Şok
Beklenmedik bir haber veya kırılma. Hızlı ve sert fiyat hareketi. Bilgi eksik, belirsizlik en yüksek noktada.
- Evre 2Yayılma
İlk vurulan alandan diğerlerine geçiş. Normalde ilişkisiz varlıklar birlikte düşmeye başlar — korelasyonlar yükselir.
- Evre 3Teslimiyet
Satış baskısının zirvesi. Likidite ihtiyacı nedeniyle "iyi" varlıklar da satılır. Haber akışı en olumsuz noktada.
- Evre 4Dip bölgesi
Sert dalgalanma sürer ama satış baskısı azalır. Bu evre ancak SONRADAN görülebilir; anında bilinemez.
- Evre 5Toparlanma
Kademeli iyileşme. Genelde en kötü haberler devam ederken başlar — bu yüzden çoğu yatırımcı kaçırır.
#En kritik gözlem: evre 5
Toparlanmanın kötü haberler sürerken başlaması, kriz psikolojisinin en zor kısmıdır. Haberlere göre karar veren yatırımcı, tam da dönüş noktasında en karamsar hâldedir.
Bu, "haberleri takip etme" demek değildir; haberle işlem yapma demektir.
#Evre farkındalığının pratik değeri
Evreleri bilmek sana şunu kazandırır: kriz anında "ne oluyor?" sorusu yerine "hangi evredeyim ve planımda bu evre için ne yazıyor?" sorusunu sorarsın.
İkinci soru cevaplanabilir; birincisi panik üretir.
Yorumlar 0